Жыл сайын 5 қыркүйек күні елімізде Қазақстан халқының Тілдері күні кеңінен атап өтіледі. Бұл күн көрнекті ағартушы, лингвист-ғалым, әдебиеттанушы, түркітанушы, ақын, аудармашы, қоғам және саяси қайраткер Ахмет Байтұрсынұлының туған күніне орайластырылған. Бұл адамның мұрасы орасан зор, сондықтан біз де, кейінгі ұрпақ та өз еңбектерінде А.Байтұрсынов тұжырымдаған идеяларды түсініп, жүзеге асыруымыз керек. Сонымен қатар, ол ұсынған постулаттар қазіргі кезде бұрынғыдан да өзекті.
Қазақстанда ұлы ғалымның жеке басына үлкен құрметпен қарайды. Ахмет Байтұрсынов біздің елімізде “Ұлт ұстазы” ретінде құрметке ие. А.Байтұрсыновтың тілдің маңыздылығы туралы ойлары өміршең: “өз тілінде сөйлейтін, өз тілінде жазатын халықтың ұлты ешқашан жойылмайды. Ұлттың сақталуына немесе жойылуына ықпал ететін ең күшті фактор – тіл. Тілдің жойылуымен бірге халықтың өзі де жоғалады”.
Біздің жеріміз 100-ден астам ұлт өкілдерінің туған жеріне айналғаны белгілі. Қазақстанда әрбір этностың тілін, мәдениетін дамыту мемлекеттік деңгейде қолдау табады. Бүгін біз әр түрлі халықтардың, ұлттардың, этностардың өкілдері өздерін Қазақстанның азаматтары деп санайды және өздерін патриот деп санайды деп мақтанышпен айта аламыз. Титулдық ұлт қазақтар және қазақ тілі – мемлекеттік тіл болып табылатынына қарамастан, елдің барлық тұрғындары тек өз ана тіліне ғана құрметпен қарамайды. Олар қазақ мәдениетін, демек қазақ тілін халық бірлігінің негізі деп санайды. Қазіргі әлемде оқшауланған адамдардың өмір сүруі мүмкін емес. Әр түрлі халықтардың бір-біріне құрметпен қарауы ғана елдің дамуын қамтамасыз етеді. Ахмет Байтұрсынов дәл осы тіл ұлттың өмір сүруінің негізі болып табылатынын атап өтті. өз тілінде сөйлейтін және өз әдебиеті бар халық қана дербес өмірге үміткер бола алады.
1997 жылы қабылданған “Қазақстан Республикасындағы тіл туралы” Заң мыналарды жариялайды: “Қазақстан Республикасының әрбір азаматы ана тілін пайдалануға, қарым-қатынас, тәрбие, оқу және шығармашылық тілін еркін таңдауға құқығы бар. Мемлекет Қазақстан халқының тілдерін үйрену мен дамыту үшін жағдай туғызуға қамқорлық жасайды” (6 бап).
Бүгінгі таңда, ең алдымен, зиялы қауымның алдында Қазақстанда тұратын барлық халықтардың тілдерінің тең дамуын қамтамасыз ету және, әрине, еліміздің барлық азаматтарының мемлекеттік қазақ тілін меңгеруі үшін қолайлы жағдайларды қамтамасыз ету міндеті тұр. Ел президенті Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев бағдарламалық баяндамаларында тіл саясаты туралы өз көзқарасын бірнеше рет жеткізді. “Қазақстанда азаматтарға күнделікті өмірде немесе көпшілік алдында қай тілде сөйлесуге ешкімнің құқығы жоқ”. Мемлекет басшысы тіл мәселесі төңірегіндегі истерияны қоздырудың ақымақтық екенін, ал қоғамның бөлінуіне және алауыздықты қоздыруға бағытталған кез келген арандатушылықтың заң бойынша қатаң жолын кесетінін атап өтті. Қазақ тілі мемлекеттік мәртебеге ие, ал орыс тілі ресми мәртебеге ие және елдің мәдени, білім беру және әлеуметтік-саяси өмірінде маңызды рөл атқарады. Тоқаев бірнеше тілді (қазақ, орыс, ағылшын және т.б.) меңгеру жастар үшін табиғи артықшылық және жаһандық әлемде табысқа жетудің кепілі екенін бірнеше рет атап өтті.
Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің шетелдіктердің тілдік және жалпы білім беру дайындығы кафедрасында тәжірибелі оқытушылар шетелден келген студенттерге қазақ және орыс тілдерін үйретеді. Жыл сайын мұнда Қытай, Корея, Түркия, Жапон, Ауғанстан, Америка және басқа да елдердің азаматтары білім алады. Оқытушылардың жан-жақты жұмысының арқасында, сондай-ақ тәрбиелік құрамдасы да бар, тілдік даярлықтан өткен жылы студенттер бір тату интернационалдық отбасы болады. Студенттік ұжымдағы достық атмосфера оқу тілін сәтті меңгеру үшін міндетті болып табылады. Қазақстан тілдері күні – бұл оқытушылар шетелдік студенттерге ақпарат беретін алғашқы атаулы күн. Бұл күні сабақтарда тыңдаушылар көпұлтты Қазақстан туралы, ұлы ағартушы Ахмет Байтұрсынов туралы алғашқы елтану ақпаратын алады. Болашақта оқу елі туралы білім тек қазақ және орыс тілдері сабақтарында ғана емес, сонымен қатар кафедраның оқу бағдарламасына кіретін “Елтану” және “Қазақстан тарихы мен мәдениеті” сабақтарында да кеңейеді. Осылайша, тәлімгерлерге (атап айтқанда, шетелдіктердің тілдік және жалпы білім беру дайындығы кафедрасының оқытушыларын осылай атауға болады) әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің, Алматы қаласының ғана емес, жалпы елдің де тартымды имиджін қалыптастыруға жауапкершілік жүктеледі.
Қорытындылай келе, 5 қыркүйекте атап өтілетін Қазақстан халықтарының тілдері күні терең мағынаға толы және оның мәні мен социум өміріне әсері жан-жақты және мемлекет әл-ауқатының өмірлік маңызды негіздеріне қатысты.
Б.М.Айтбаева А.Қ.Ахмедова, Т.В. Құрманова
Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің
шетелдіктердің тілдік және жалпы
білім беру дайындығы кафедрасының
профессор-оқытушылары
Өзге ақпараттар
Жасанды интеллект білім саласында
«Самое дорогое для нации — это ее язык» (Ахмет Байтурсынулы)
