Адам құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз ету және қорғау – заманауи мемлекеттің дамуындағы негізгі көрсеткіштердің бірі. Бұл салада мемлекеттік институттар мен үкіметтік емес құқық қорғау ұйымдары жұмыс жүргізіп келеді. Дегенмен, адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарын бұзу фактілері әлі де кездесіп отыр. Мұндай мәселелер Адам құқықтары жөніндегі комиссияның баяндамаларында және бұқаралық ақпарат құралдарында жүйелі түрде көрініс табады.
Құқықтардың толық іске асырылуына кедергі келтіретін негізгі факторлардың қатарында қоғамдық санадағы патернализм мен құқықтық нигилизмнің инерциясы, сондай-ақ заңнама мен құқық қолдану тәжірибесіндегі кездесіп жататын олқылықтарды айтуға болады. Осыған байланысты, адам құқықтары мен бостандықтарын тиімді жүзеге асыру үшін құқықтық тетіктер мен рәсімдердің біртұтас, өзара үйлескен жүйесін қалыптастырудың маңызы зор.
Осы мақсатта Қазақстанда адам құқықтары саласындағы жағдайды жақсартуға бағытталған бірыңғай стратегияны енгізу қажет. Мемлекеттік органдар мен үкіметтік емес ұйымдардың күш-жігерін біріктіру арқылы адам құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз ету және қорғау жөніндегі тұжырымдаманы әзірлеу – маңызды басымдықтардың бірі.
Құқық қорғау саласында үкіметтік емес ұйымдармен және халықаралық құрылымдармен ынтымақтастықты одан әрі дамытуға ерекше мән беріледі. Адам құқықтарының сақталуына мониторинг жүргізу, талдамалық зерттеулер мен білім беру бағдарламаларына қатысу арқылы мемлекеттің құқықтық саясатын жетілдіруге бағытталған ұсыныстарды іске асыру жоспарлануы тиіс.
Адам құқықтары жөніндегі комиссия өз қызметінің шеңберінде алғашқы тергеу органдарына бақылау жүргізбейтінін және түскен өтініштер бойынша шешім қабылдау құзыретіне ие еместігін баса айтады. Сонымен қатар, барлық өтініштер мұқият зерделеніп, тиісті қорытындылар жасалғаннан кейін прокуратура органдарына жолданады.
Комиссия үкіметтік емес ұйымдарды адам құқықтарын қорғау ісіндегі тең құқылы әрі сенімді әріптес ретінде қарастырады. Мемлекет пен азаматтық қоғам арасындағы ашық диалог пен өзара іс-қимыл адам құқықтарын қамтамасыз етудің берік негізі болып қала береді.
Қорытындылай келе, адам құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз ету – мемлекеттің, азаматтық қоғамның және халықаралық серіктестердің ортақ жауапкершілігі. Қазақстан бұл бағытта жүйелі қадамдар жасап, құқықтық саясатты жетілдіруге, халықаралық стандарттарды ұлттық практикаға енгізуге және азаматтардың құқықтық мәдениетін арттыруға ерекше көңіл бөледі. Мемлекеттік органдар мен үкіметтік емес ұйымдар арасындағы өзара сенімге негізделген серіктестік, ашық диалог пен бірлескен іс-қимыл адам құқықтарын қорғаудың тиімді тетіктерін қалыптастыруға мүмкіндік береді. Бұл қадамдар елдегі демократиялық даму мен құқық үстемдігін нығайтудың берік негізі болады.
әл-Фараби атындағы ҚазҰУ,
Кеден, қаржы және экологиялық құқық
кафедрасының аға оқытушысы
Д.Ә. Бакиров
Өзге ақпараттар
